+32 (0) 147 141 74
Bellen
Terug naar overzicht

Metaal op metaal lijmen zonder lassen: wat bepaalt de sterkte van een verlijmde verbinding?

Metaal op metaal lijmen kan in industriële toepassingen een alternatief zijn voor lassen of mechanische bevestiging. Maar hoe sterk is zo’n verlijmde verbinding eigenlijk? Het antwoord wordt niet alleen bepaald door de sterkte van de lijm.

De uiteindelijke prestaties zijn het resultaat van het complete verbindingssysteem: de metalen ondergrond, oppervlaktevoorbereiding, het adhesief, de geometrie van de verbinding, de applicatie en de belasting tijdens bedrijf.

Een product met een hoge sterktewaarde levert daarom niet automatisch een sterke verbinding op. Een minder gunstig ontworpen verbinding of onvoldoende voorbereid oppervlak kan uiteindelijk bepalender zijn dan de theoretische sterkte van het gekozen materiaal.

Kun je metaal sterk op metaal lijmen?

Ja. Met geschikte structurele adhesieven kunnen metalen onderdelen sterk en duurzaam met elkaar worden verbonden. Structurele lijmen zijn ontwikkeld om krachten tussen twee oppervlakken over te dragen en kunnen daardoor worden gebruikt voor onder meer plaatverlijming, brackets, steunen en andere metalen constructiedelen.

In tegenstelling tot lassen wordt bij cold bonding geen metaal plaatselijk gesmolten om de verbinding tot stand te brengen. Daardoor ontstaat geen warmte-beïnvloede zone zoals bij lassen en is geen heet werk nodig. Ook kunnen krachten via een groter verlijmd oppervlak worden overgedragen in plaats van voornamelijk via een lasnaad of enkele mechanische bevestigingspunten.

Dat betekent niet dat verlijmen automatisch beter of sterker is dan lassen. De geschiktheid hangt af van de constructie, belasting, bedrijfsomstandigheden en de manier waarop de verbinding kan worden ontworpen.

Waarvan hangt de sterkte van een lijmverbinding af?

De sterkte van een metaal-op-metaal lijmverbinding wordt niet alleen bepaald door de trek- of afschuifsterkte van het adhesief. Ook oppervlaktevoorbereiding, verbindingsgeometrie, belastingsrichting, overlap, lijmlaagdikte, materiaalkeuze, uitharding en bedrijfsomstandigheden hebben invloed op de uiteindelijke prestaties.

Daarom moet niet alleen de vraag worden gesteld: hoe sterk is deze metaallijm? Minstens zo belangrijk is: hoe wordt die sterkte in deze specifieke verbinding benut?

1. Oppervlaktevoorbereiding: de basis van een goede hechting

Een adhesief kan alleen goed functioneren wanneer het daadwerkelijk aan de ondergrond kan hechten. Olie, vet, corrosieproducten, vuil, oude coatings en andere verontreinigingen kunnen een barrière vormen tussen het adhesief en het metaal.

Bij metalen oppervlakken bestaat de voorbereiding daarom doorgaans uit reinigen en ontvetten, gevolgd door een geschikte mechanische oppervlaktevoorbereiding. Afhankelijk van het materiaal en adhesiefsysteem kan bijvoorbeeld schuren of stralen worden toegepast. Een geschikt oppervlakteprofiel ondersteunt de hechting, maar simpelweg een zo ruw mogelijk oppervlak creëren is niet het doel. De voorbereiding moet passen bij de ondergrond en het gekozen systeem.

Na de oppervlaktevoorbereiding moet nieuwe verontreiniging zoveel mogelijk worden voorkomen.

Bij het beoordelen van een mislukte verbinding is ook de plaats van het bezwijken relevant. Wanneer het adhesief van het metaal loskomt, spreken we van adhesief falen aan het grensvlak. Wanneer het materiaal zelf breekt terwijl een laag adhesief aan beide oppervlakken blijft zitten, vindt het falen cohesief in het materiaal plaats. Dat onderscheid kan belangrijke informatie geven over de oorzaak.

2. Het ontwerp van de verbinding

De geometrie van de verbinding is een van de belangrijkste factoren bij structurele verlijming. Dezelfde lijm kan in twee verschillend ontworpen verbindingen namelijk zeer verschillend presteren.

Structurele lijmverbindingen functioneren over het algemeen gunstiger wanneer krachten zoveel mogelijk over het verlijmde oppervlak worden verdeeld. Belastingen waarbij de kracht sterk aan één rand wordt geconcentreerd zijn ongunstiger.

Afschuifbelasting

Bij afschuiving proberen de twee verlijmde oppervlakken ten opzichte van elkaar te verschuiven. Een groot deel van het verlijmde oppervlak kan dan bijdragen aan het overdragen van de belasting.

Een overlapverbinding kan daarom een geschikte geometrie zijn voor structurele verlijming. Dat betekent echter niet dat de spanning overal in de overlap exact gelijk is. Vooral aan de uiteinden kunnen hogere spanningen ontstaan.

Trekbelasting

Bij zuivere trek worden de twee oppervlakken loodrecht van elkaar af getrokken terwijl de belasting over het oppervlak wordt verdeeld. Ook dit kan voor een adhesief een relatief gunstige belasting zijn, mits de constructie voorkomt dat de belasting verandert in pel- of splijtbelasting.

Pel- en splijtbelasting

Bij pelbelasting of splijtbelasting wordt de kracht sterker geconcentreerd aan één rand van de verbinding. In plaats van dat het volledige verlijmde oppervlak tegelijkertijd de belasting draagt, begint de belasting als het ware aan de rand van de verbinding.

Daardoor kunnen lokaal veel hogere spanningen ontstaan.

Om die reden worden verlijmde constructies waar mogelijk zo ontworpen dat afschuiving, druk en verdeelde trekbelasting domineren en pel- en splijtbelasting zoveel mogelijk worden beperkt.

Een metalen bracket vormt een eenvoudig voorbeeld. Wanneer de geometrie ervoor zorgt dat een kracht de bracket van één zijde van de ondergrond probeert los te pellen, ontstaat een ongunstige belasting. Met een andere oriëntatie, extra flens of grotere overlap kan een groter gedeelte van diezelfde kracht als afschuiving over het lijmoppervlak worden geleid.

3. Het verlijmde oppervlak en de overlap

Een groter verlijmd oppervlak kan meer ruimte bieden om krachten over te dragen. Het is echter te eenvoudig om te stellen dat twee keer zoveel lijmoppervlak automatisch een twee keer zo sterke verbinding oplevert.

De spanning in een lijmverbinding is namelijk niet altijd gelijkmatig verdeeld.

Bij een overlapverbinding kunnen bijvoorbeeld hogere spanningsconcentraties rond de uiteinden van de overlap ontstaan. Hoe groot die verschillen zijn, hangt onder andere af van de geometrie, stijfheid en dikte van de verbonden onderdelen en van de eigenschappen van het adhesief.

Bij het ontwerp moet daarom niet alleen naar het aantal vierkante centimeters worden gekeken, maar naar waar en hoe de krachten door de verbinding lopen.

4. De dikte van de lijmlaag

Ook de lijmlaagdikte, vaak aangeduid als bond line thickness, is onderdeel van het ontwerp.

Meer adhesief tussen twee metalen onderdelen betekent niet automatisch een sterkere verbinding. De materiaaleigenschappen en spanningsverdeling kunnen veranderen wanneer de lijmlaag dikker of dunner wordt.

Tegelijkertijd is een zo dun mogelijke laag evenmin universeel de beste oplossing. Het optimale bereik is afhankelijk van het adhesief, de oppervlakken, de geometrie en de toepassing.

Daarom moeten bij structurele verbindingen de productspecificaties en ontwerpgegevens van het betreffende adhesiefsysteem worden gevolgd.

5. Het juiste adhesief voor de toepassing

Wie een industriële metaallijm selecteert, kan gemakkelijk worden verleid om vooral naar de hoogste sterktewaarde op het technische datablad te kijken. Voor een betrouwbare verbinding is meer informatie nodig.

Denk bijvoorbeeld aan:

  • Het soort metaal of de combinatie van materialen
  • De richting en grootte van de belasting
  • Statische of cyclische belasting
  • Temperatuur tijdens bedrijf
  • Temperatuurschommelingen
  • Vocht of onderdompeling
  • Blootstelling aan chemicaliën
  • Trillingen en impact
  • Beschikbare verwerkingstijd
  • Omstandigheden tijdens applicatie

Een hoge gemeten afschuifsterkte onder laboratoriumcondities betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat hetzelfde adhesief de beste keuze is voor een verbinding die in de praktijk hoofdzakelijk op pelbelasting, hoge temperatuur of cyclische belasting wordt belast.

Een datasheetwaarde beschrijft een materiaaleigenschap onder bepaalde testcondities; het is geen rechtstreekse belastbaarheidsberekening voor iedere constructie.

6. Applicatie en uitharding

Zelfs een goed ontworpen verbinding en een geschikt adhesief kunnen minder goed presteren wanneer de applicatie niet correct wordt uitgevoerd.

Bij tweecomponentensystemen zijn onder andere de juiste mengverhouding en grondige vermenging belangrijk. Daarnaast moet het materiaal goed contact maken met beide voorbereide oppervlakken.

Tijdens de montage moeten de onderdelen in de ontworpen positie blijven. Te veel druk kan bij sommige verbindingen ongewenst adhesief uit de verbinding persen, terwijl onvoldoende contact juist holtes of een onregelmatige lijmlaag kan veroorzaken.

Ook uitharding is onderdeel van het proces. Een verbinding moet voldoende zijn uitgehard voordat deze volgens de toepassing wordt belast. De benodigde tijd is afhankelijk van het gebruikte systeem en onder andere de temperatuur.

7. Temperatuur, chemicaliën en andere bedrijfsomstandigheden

De verbinding moet niet alleen sterk zijn op het moment waarop deze wordt gemaakt. Zij moet blijven functioneren onder de omstandigheden die tijdens bedrijf optreden.

Een verbinding kan bijvoorbeeld dagelijks te maken krijgen met temperatuurwisselingen. Verschillende metalen kunnen daarbij verschillend uitzetten en krimpen, waardoor extra spanning in de verbinding ontstaat.

Ook vocht, chemicaliën, trillingen, impact en wisselende mechanische belastingen kunnen relevant zijn.

Bij dynamische apparatuur is bovendien vermoeiing belangrijk. Een belasting die een verbinding één keer probleemloos kan opnemen, kan bij vele duizenden of miljoenen cycli een andere invloed hebben.

Daarom worden bedrijfsomstandigheden idealiter al meegenomen bij het ontwerp en de materiaalkeuze, en niet pas nadat een product is geselecteerd.

Wanneer kan metaal verlijmen een alternatief zijn voor lassen?

Metaal lijmen zonder lassen kan interessant zijn wanneer een verbinding technisch geschikt kan worden ontworpen en wanneer heet werk ongewenst of moeilijk uitvoerbaar is.

Voorbeelden zijn situaties waarin:

  • Heet werk moet worden vermeden;
  • Vervorming door lokale warmte-inbreng ongewenst is;
  • Dunne metalen onderdelen moeten worden verbonden;
  • Verschillende materialen met elkaar moeten worden verbonden;
  • Een groter contactoppervlak beschikbaar is om belastingen te verdelen;
  • Bestaande apparatuur op locatie moet worden aangepast of gerepareerd.

Bij lassen worden de materialen lokaal thermisch beïnvloed. Bij koudhardende adhesiefsystemen is deze warmte-inbreng voor het creëren van de verbinding niet nodig.

Daar staat tegenover dat een adhesieve verbinding andere ontwerpregels kent dan een lasverbinding. Een bestaande lasconstructie simpelweg één-op-één vervangen door lijm zonder de geometrie en belasting opnieuw te beoordelen, is daarom geen goede ontwerpbenadering.

Metaal op metaal verlijmen met Belzona

Belzona beschikt over verschillende koudhardende composietmaterialen voor het repareren en verbinden van metalen onderdelen. Deze techniek wordt ook wel cold bonding of koud verlijmen genoemd: metalen onderdelen worden met een adhesief met elkaar verbonden zonder dat voor het maken van de verbinding warmte hoeft te worden ingebracht.

Cold bonding kan onder andere worden toegepast voor het verlijmen van metalen platen, brackets, steunen en andere componenten. Binnen industrieel onderhoud wordt het daarnaast gebruikt als onderdeel van reparaties waarbij bestaand metaal wordt hersteld, opgebouwd of voorzien van een nieuw metalen onderdeel. Daarmee is verlijming niet alleen een mogelijke verbindingsmethode bij nieuwe constructies, maar kan zij ook onderdeel zijn van een bredere metaalreparatie aan bestaande apparatuur.

Welke aanpak geschikt is, hangt daarbij sterk af van de toepassing. Het opbouwen van beschadigd of gecorrodeerd metaal stelt andere eisen aan een materiaal dan een ontworpen constructieve lijmverbinding die tijdens bedrijf continu mechanisch wordt belast. Het is daarom belangrijk om eerst de functie van de reparatie of verbinding te bepalen en vervolgens het systeem daarop af te stemmen.

Voor specifiek ontworpen structurele verbindingen is Belzona 7311 ontwikkeld als een tweecomponenten structureel adhesief met weerstand tegen onder andere afschuif-, splijt- en cyclische belastingen. Het product kan bijvoorbeeld worden toegepast voor plaatverlijming, brackets, steunen en andere structurele verbindingen.

Belzona geeft voor 7311 verschillende mechanische en adhesietestgegevens op. Zo wordt trekschuifhechting volgens ASTM D1002 bepaald op verschillende metalen en onder verschillende omstandigheden. Zulke gegevens zijn waardevol voor engineering, maar moeten altijd worden geïnterpreteerd binnen de context van de gebruikte testmethode en de daadwerkelijke constructie.

Een belangrijk aspect is dat Belzona 7311 specifiek is ontwikkeld voor designed joints: verbindingen waarvan geometrie en belasting bewust worden meegenomen in het ontwerp. Voor toepassingen waarbij engineeringberekeningen noodzakelijk zijn, zijn aanvullende materiaalgegevens beschikbaar die bijvoorbeeld bij modellering en finite element analysis (FEA) kunnen worden gebruikt.

Dit onderstreept een belangrijk principe van structurele metaalverlijming: de vraag is niet alleen of een adhesief op zichzelf sterk genoeg is, maar vooral of de volledige verbinding geschikt is voor de krachten en omstandigheden die tijdens bedrijf optreden.

Een sterke lijmverbinding begint niet bij de lijm alleen

Metaal op metaal lijmen kan zeer sterke verbindingen opleveren, maar de uiteindelijke sterkte kan niet uit één getal op een productdatasheet worden afgeleid.

Een betrouwbare verbinding ontstaat uit de combinatie van:

Een geschikte ondergrond + correcte oppervlaktevoorbereiding + het juiste adhesief + een goed ontworpen verbinding + gecontroleerde applicatie en uitharding + beoordeling van de werkelijke bedrijfsbelasting.

Vooral bij structurele of kritisch belaste toepassingen moet daarom naar de complete verbinding worden gekeken.

Wie vooraf weet welke krachten, temperaturen, chemicaliën en andere omstandigheden optreden, kan niet alleen een beter adhesief selecteren, maar vooral een verbinding ontwerpen waarin dat materiaal zijn eigenschappen daadwerkelijk kan benutten.

Metaal verlijmen in uw toepassing

Overweegt u metaal op metaal te verlijmen als onderdeel van een reparatie, modificatie of nieuwe verbinding? Dan is het verstandig om niet alleen naar het beschikbare adhesief te kijken, maar eerst naar de complete toepassing. De ondergrond, geometrie, belasting en bedrijfsomstandigheden bepalen gezamenlijk welke oplossing geschikt is. Perspect België kan daarbij ondersteunen met technisch advies over de materiaalkeuze, oppervlaktevoorbereiding en uitvoering van de verbinding.